Bán đồ chơi hay quần áo trẻ em lấy từ nước ngoài qua mạng vẫn là đưa hàng hoá ra thị trường, nên hàng phải hợp quy như bán ở cửa hàng: đồ chơi theo QCVN 3:2019/BKHCN, dệt may theo quy chuẩn về formaldehyde và amin thơm. Người chịu trách nhiệm chính là bên nhập khẩu hoặc bên đứng tên đưa hàng ra thị trường; nếu shop tự nhập, dù chỉ vài thùng, thì shop là bên đó. Shop mua lại từ nhà nhập khẩu thì chịu trách nhiệm kiểm nguồn gốc, dấu hợp quy, nhãn.
Vấn đề của nhiều shop nhỏ là không rõ mình đang ở vai trò nào. "Order hộ", "săn sale hộ", "dropship" là cách gọi trên mạng, còn cơ quan quản lý nhìn vào việc ai nhập, ai bán, ai hưởng chênh lệch. Bài này giúp bạn tự xác định vai trò, những đường đi không nên dùng, và cách làm bài bản cho shop muốn bán lâu dài.
Mô hình bán hàng và ai chịu trách nhiệm
Bảng dưới mô tả bốn mô hình phổ biến của shop đồ trẻ em trên mạng. Cách xác định vai trò thực tế còn tuỳ hợp đồng, chứng từ và cách bạn vận hành.
| Mô hình | Shop thực chất là ai | Nghĩa vụ hợp quy chính |
|---|---|---|
| Nhập lô nhỏ về kho rồi đăng bán | Nhà nhập khẩu và người bán | Đăng ký kiểm tra chất lượng, chứng nhận, công bố, gắn dấu cho lô |
| Mua lại từ nhà nhập khẩu, nhà phân phối trong nước | Người bán | Kiểm và lưu giấy tờ hợp quy, nhãn, chứng từ nguồn gốc |
| Nhận đặt cọc, gom đơn, đặt hàng nước ngoài giao về rồi chia cho khách | Thường bị coi là người kinh doanh nhập khẩu | Như nhập lô nhỏ; không thể coi từng gói là quà biếu cá nhân |
| Dropship: khách đặt trên trang của shop, hàng gửi thẳng từ nước ngoài tới khách | Bên bán trên thị trường Việt Nam; vai trò nhập khẩu tuỳ cách vận chuyển | Vùng rủi ro cao; nên hỏi cơ quan quản lý trước khi làm |
Điểm chung: nếu bạn chọn hàng, định giá, quảng cáo, nhận tiền của người mua và hưởng chênh lệch, bạn đang kinh doanh, và người tiêu dùng có quyền đòi bạn chịu trách nhiệm về an toàn sản phẩm.
Mua hộ và kinh doanh: ranh giới nằm ở đâu
Mua hộ đúng nghĩa là khi một người cụ thể nhờ bạn mua một món cụ thể họ đã chọn, bạn nhận tiền công hoặc phí dịch vụ, hàng đứng tên người nhận là chính người đó. Lúc này người nhờ mua là người nhập hàng cho nhu cầu cá nhân. Quy mô nhỏ, không lặp lại liên tục, không đăng bán công khai là các dấu hiệu của mua hộ.
Khi bạn đăng ảnh hàng có sẵn trong danh mục của mình, đặt giá bán, nhận đặt hàng của nhiều người, gom thành đơn lớn, thì mô hình đã chuyển sang kinh doanh. Việc mỗi kiện hàng ghi tên một người nhận khác nhau không làm thay đổi bản chất: hàng đang được đưa ra thị trường để bán. Cơ quan quản lý và sàn thương mại điện tử đều nhìn vào hoạt động thật, không vào cách đặt tên trên mạng xã hội.
Lý do ranh giới này quan trọng với đồ trẻ em: hàng mua hộ cho nhu cầu cá nhân không phải qua thủ tục kiểm tra chất lượng như hàng kinh doanh, nên nếu shop tự gọi mình là "mua hộ" trong khi đang kinh doanh, toàn bộ hàng đã bán có thể bị coi là hàng chưa hợp quy, chưa rõ nguồn gốc.
Ví dụ giả định: một shop đăng album 80 mẫu thú bông và váy công chúa, nhận cọc trong tuần, cuối tuần đặt một đơn lớn từ một xưởng nước ngoài, hàng về một kho trung chuyển rồi chia gói giao cho từng khách. Dù mỗi gói ghi tên một khách, toàn bộ quá trình là mua để bán lại. Shop này cần đi theo lộ trình của người kinh doanh nhập khẩu, hoặc chuyển sang mua từ nhà nhập khẩu có giấy tờ.
Những đường đi không nên dùng
Chia nhỏ lô hàng thành nhiều kiện quà biếu. Gửi hàng kinh doanh dưới dạng quà biếu, hàng cá nhân để tránh kiểm tra chất lượng là khai sai mục đích. Rủi ro không chỉ là bị xử phạt, mà khi có khiếu nại về an toàn, shop không có bất kỳ giấy tờ nào để chứng minh.
Mượn giấy tờ hợp quy của shop khác. Giấy chứng nhận, thông báo tiếp nhận công bố gắn với một đơn vị và một lô hoặc kiểu hàng cụ thể. Dùng giấy của đơn vị khác cho hàng tự nhập là sử dụng giấy tờ không đúng, không giúp được gì khi kiểm tra.
Ghi "hàng chuẩn châu Âu, an toàn tuyệt đối". Lời quảng cáo về chất lượng phải có căn cứ. Nếu không có kết quả thử, chứng nhận hợp quy, những câu này có thể bị coi là thông tin sai lệch về hàng hoá.
Đổi tên danh mục sang "đồ trang trí", "đồ sưu tầm". Như đã nói ở các bài về phạm vi quy chuẩn, sản phẩm được đánh giá theo thiết kế và cách bán thật. Đổi tên danh mục không đổi bản chất hàng.
Yêu cầu của sàn thương mại điện tử với ngành hàng mẹ và bé
Các sàn lớn ở Việt Nam ngày càng siết ngành hàng đồ chơi, quần áo trẻ em. Yêu cầu cụ thể khác nhau giữa các sàn và thay đổi theo thời gian, nhưng thường xoay quanh các điểm sau:
- Khai thông tin đơn vị chịu trách nhiệm về hàng hoá, xuất xứ.
- Tải lên giấy tờ hợp quy với ngành hàng thuộc diện quy chuẩn bắt buộc, như giấy chứng nhận hoặc thông báo tiếp nhận công bố.
- Ảnh sản phẩm thể hiện nhãn tiếng Việt và dấu hợp quy.
- Khuyến cáo độ tuổi trong mô tả khớp với nhãn và kết quả thử.
- Gỡ sản phẩm, khoá gian hàng khi có phản ánh hoặc khi cơ quan quản lý yêu cầu.
Đáp ứng yêu cầu của sàn không có nghĩa là đã đủ nghĩa vụ pháp lý, và ngược lại. Hai lớp yêu cầu này nên được chuẩn bị cùng lúc. Bán qua mạng xã hội, website riêng thì không có lớp kiểm của sàn, nhưng nghĩa vụ với cơ quan quản lý vẫn nguyên vẹn.
Một thói quen nên có: mỗi lần đăng mã mới, chụp lại giấy tờ hợp quy của mã đó và lưu cùng thư mục với ảnh sản phẩm. Khi sàn yêu cầu bổ sung, hoặc khi khách hỏi trong phần bình luận, bạn có ngay câu trả lời mà không phải chạy đi xin lại nhà cung cấp, vốn có khi mất cả tuần và làm gian hàng bị tạm khoá trong thời gian chờ.
Lộ trình hợp pháp cho shop nhỏ muốn bán lâu dài
Không phải shop nào cũng đủ sức tự làm nhập khẩu chính ngạch ngay từ đầu. Lộ trình dưới đây đi từ đơn giản tới bài bản:
- Giai đoạn đầu: mua từ nhà nhập khẩu, nhà phân phối trong nước có giấy tờ hợp quy; lưu bản sao theo từng mã.
- Khi muốn có mặt hàng độc quyền: nhập uỷ thác qua một doanh nghiệp có kinh nghiệm, ghi rõ trong hợp đồng ai đứng tên đăng ký kiểm tra, ai công bố hợp quy, ai chịu trách nhiệm khi lô không đạt.
- Trước khi đặt hàng: yêu cầu nhà cung cấp nước ngoài gửi báo cáo thử nghiệm, danh sách vật liệu; loại bỏ mã có rủi ro cao như đồ sơn đậm giá rẻ, thú bông mắt gắn keo.
- Khi đủ quy mô: tự đứng tên nhập khẩu, đăng ký kiểm tra, chứng nhận theo lô hoặc theo kiểu.
- Xuyên suốt: lưu hồ sơ theo lô, gắn mã đơn bán với lô hàng để khi cần thu hồi biết đã giao cho ai.
Với nhập uỷ thác, nghĩa vụ trước cơ quan quản lý thường đi theo bên đứng tên trên tờ khai, nhưng trách nhiệm với người mua vẫn có thể rơi vào shop bán lẻ. Hợp đồng uỷ thác rõ ràng giúp hai bên không đổ cho nhau khi có sự cố.
Mô tả sản phẩm và độ tuổi trên trang bán
Trang bán hàng là nơi người mua đọc thông tin trước tiên, nhiều khi thay cả nhãn trên hộp. Với đồ chơi, độ tuổi ghi trên trang phải khớp với nhãn và phạm vi kết quả thử. Đăng một bộ lắp ráp nhiều chi tiết nhỏ dưới tiêu đề "quà cho bé 1 tuổi" là tự tạo ra rủi ro, dù sản phẩm đã hợp quy cho trẻ từ 6 tuổi.
Các thông tin nên có trên trang: tên hàng, chất liệu chính, độ tuổi phù hợp, cảnh báo an toàn như có chi tiết nhỏ, có nam châm, có pin, cần người lớn giám sát; với quần áo là thành phần vải, hướng dẫn giặt, cỡ theo chiều cao, cân nặng. Ảnh nên thể hiện được nhãn tiếng Việt và dấu hợp quy để người mua yên tâm.
Tránh những câu khẳng định chất lượng mà bạn không chứng minh được như "không độc hại 100%", "vải không hoá chất". Viết đúng và đủ thông tin là cách quảng cáo bền nhất, vì khi có tranh chấp, những gì bạn viết trên trang bán sẽ được đọc lại từng chữ.
Khi khách phản ánh hoặc bị kiểm tra
Nếu khách phản ánh đồ chơi bung chi tiết nhỏ, quần áo gây ngứa, mẩn đỏ, hãy phản hồi nhanh, đề nghị khách gửi ảnh, giữ lại sản phẩm, ngừng bán mã đó trong lúc kiểm tra. Ghi lại phản ánh vào sổ, liên hệ nhà cung cấp hoặc nhà nhập khẩu để có thông tin lô. Không tranh cãi công khai trên mạng xã hội, không đổ lỗi cho khách khi chưa kiểm tra.
Nếu cơ quan quản lý kiểm tra, bạn cần xuất trình được giấy tờ hợp quy, chứng từ nguồn gốc, hoá đơn của mã bị kiểm tra. Đây là lúc hồ sơ lưu theo lô phát huy giá trị. Khi có nguy cơ bị xử phạt, buộc thu hồi hoặc khách đòi bồi thường số tiền lớn, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền giải trình và cách làm việc với cơ quan quản lý, nhà cung cấp.
Câu hỏi thường gặp
Shop chỉ bán vài chục món đồ chơi order mỗi tháng có phải làm hợp quy không?
Nghĩa vụ hợp quy không có ngưỡng số lượng tối thiểu cho hàng kinh doanh. Shop nhỏ có thể giảm gánh nặng bằng cách mua từ nhà nhập khẩu trong nước đã có giấy tờ, thay vì tự nhập từng thùng. Khi tự nhập, mỗi lô vẫn cần đăng ký kiểm tra và chứng nhận.
Hàng đã có dấu CE, nhãn châu Âu thì bán online có được không?
Dấu CE thể hiện việc đáp ứng quy định thị trường châu Âu, không thay cho hợp quy tại Việt Nam. Hàng vẫn phải được chứng nhận, công bố hợp quy theo quy chuẩn Việt Nam và có nhãn tiếng Việt. Dấu CE có thể giúp rút ngắn khâu thử nếu kết quả gốc đầy đủ, nhưng không miễn thủ tục.
Bán hàng qua livestream có khác gì bán trên sàn về hợp quy?
Không khác về nghĩa vụ với hàng hoá. Livestream chỉ là cách giới thiệu; hàng bán ra vẫn phải hợp quy, có nhãn, rõ nguồn gốc. Khi livestream, lời nói về độ tuổi, độ an toàn cũng là thông tin về hàng hoá, nên nói đúng như nhãn và giấy tờ.
Dropship từ sàn nước ngoài có cần đăng ký kinh doanh và hợp quy không?
Bán hàng có lợi nhuận thường xuyên là hoạt động kinh doanh và cần đăng ký theo quy định. Về hợp quy, mô hình hàng gửi thẳng từ nước ngoài tới người mua đang là vùng rủi ro: khi hàng thuộc diện quy chuẩn bắt buộc và được bán như hàng kinh doanh, người bán khó chứng minh đã làm đủ nghĩa vụ. Nên hỏi cơ quan quản lý trước khi làm.
Nhập uỷ thác thì shop có cần đứng tên công bố hợp quy không?
Tuỳ thoả thuận và cách đứng tên trên tờ khai. Thông thường bên đứng tên nhập khẩu làm đăng ký kiểm tra, còn công bố hợp quy do bên đưa hàng ra thị trường đứng tên. Hợp đồng uỷ thác nên ghi rõ ai làm việc gì, ai giữ hồ sơ để tránh hở trách nhiệm.