Kênh vận chuyển không quyết định nghĩa vụ hợp quy; mục đích của hàng mới quyết định. Hàng thuộc diện quy chuẩn được nhập về để bán, dù đi bằng container, chuyển phát nhanh hay từng gói lẻ đặt trên sàn nước ngoài, về nguyên tắc vẫn phải đáp ứng quy chuẩn trước khi đến tay người mua. Hàng nhập cho nhu cầu cá nhân, quà biếu trong định mức thường được đối xử khác.
Mô hình bán hàng online đã làm mờ ranh giới giữa hai nhóm này: một người đặt mười chiếc tai nghe về bán lại qua mạng xã hội, một shop gom đơn của khách rồi đặt một lần từ sàn nước ngoài, một người bán nước ngoài gửi thẳng từng gói tới khách Việt Nam. Bài này tách các mô hình đó ra để thấy ai đang là người nhập khẩu, và nghĩa vụ hợp quy rơi vào đâu. Thủ tục hải quan và thuế của hàng chuyển phát nhanh thuộc mảng khác, ở đây chỉ nhắc khi cần.
Vì sao kênh nhỏ lẻ không làm mất nghĩa vụ
Quy chuẩn kỹ thuật tồn tại để hàng có rủi ro như đồ điện, đồ chơi trẻ em, mũ bảo hiểm, thiết bị phát sóng không gây hại cho người dùng. Một chiếc bộ sạc kém chất lượng gây cháy thì nguy hiểm như nhau, dù nó về Việt Nam trong container hay trong túi chuyển phát nhanh. Vì vậy, các quy định về chất lượng hàng nhập không lấy kênh vận chuyển làm căn cứ chính.
Sự khác biệt nằm ở các trường hợp được miễn kiểm tra khi nhập. Văn bản hiện hành thường liệt kê những nhóm như hành lý cá nhân, quà biếu, tài sản di chuyển trong định mức, hàng mẫu không để bán. Lý do là những hàng này không đi vào lưu thông thương mại. Khi hàng được mua về để bán, lý do miễn không còn, dù số lượng nhỏ.
Điểm khác cần nhớ là chuyển phát nhanh có nhiều loại hình khai báo. Hàng có giá trị nhỏ, hàng có giá trị lớn, hàng là quà biếu hay hàng mua bán được khai theo những cách khác nhau. Khai hàng kinh doanh thành quà biếu để né thủ tục là khai sai mục đích, có thể bị xử lý về hải quan, chưa kể chuyện hợp quy.
Trên thực tế, việc kiểm soát hàng gửi chuyển phát nhanh khó hơn container, và không phải gói nào cũng bị hỏi. Nhưng điều đó không làm thay đổi trách nhiệm của người bán. Khi hàng bị kiểm tra trên thị trường hoặc khi có sự cố với người dùng, câu hỏi đầu tiên là hàng nhập thế nào và đã hợp quy chưa.
Các mô hình hay gặp và ai là người nhập khẩu
Bảng sau là cách nhìn ở mức nguyên lý. Việc xác định người nhập khẩu trong từng giao dịch theo quy định hải quan và thương mại hiện hành.
| Mô hình | Ai thường đứng tên nhập | Nghĩa vụ hợp quy hàng thuộc diện |
|---|---|---|
| Người dùng tự đặt cho mình từ sàn nước ngoài | Người mua cá nhân | Thường thuộc diện đồ dùng cá nhân trong định mức, không bán lại |
| Shop gom đơn của khách, đặt một lần về rồi giao | Shop hoặc người nhận hàng | Shop là người đưa hàng ra thị trường, nên chịu nghĩa vụ |
| Shop nhập lẻ qua chuyển phát nhanh để có hàng sẵn bán | Shop | Như hàng nhập kinh doanh |
| Người bán nước ngoài gửi thẳng từng gói cho khách | Thường là người mua, tuỳ cách khai | Ranh giới phức tạp, đang được siết |
| Nhà bán nước ngoài có kho tại Việt Nam | Bên nhập hàng vào kho | Như hàng nhập kinh doanh |
Dòng thứ hai là chỗ nhiều người bán online hiểu sai. Gom đơn của khách rồi đặt về, dù trên giấy tờ có thể ghi tên từng người nhận, về bản chất là hoạt động kinh doanh. Nếu hàng thuộc diện quy chuẩn và chưa hợp quy, rủi ro thuộc về người tổ chức việc bán.
Những mặt hàng hay đi đường chuyển phát nhanh và thuộc diện
Bộ sạc, củ sạc, sạc dự phòng, cáp. Nhóm phụ kiện điện thoại nhập lẻ nhiều nhất. Một số thuộc diện quy chuẩn an toàn hoặc tương thích, tuỳ loại và danh mục hiện hành.
Tai nghe, loa Bluetooth, đồng hồ thông minh. Có mô-đun vô tuyến, có pin, có khi có cả bộ sạc. Nghĩa vụ có thể chồng nhiều lớp.
Đồ chơi trẻ em. Đồ chơi nhỏ, rẻ, bán chạy trên mạng; thường thuộc diện quy chuẩn an toàn đồ chơi. Rủi ro chi tiết nhỏ, kim loại nặng trong sơn đặc biệt đáng lo.
Đồ điện gia dụng mini. Máy xay cầm tay, máy hút bụi mini, quạt mini, máy sấy tóc du lịch. Nhiều món thuộc diện thiết bị điện gia dụng.
Mũ bảo hiểm, đồ bảo hộ. Mũ bảo hiểm thời trang mua từ nước ngoài vẫn phải đáp ứng quy chuẩn nếu đem bán làm mũ bảo hiểm đi xe.
Thiết bị phát sóng đặc thù. Bộ đàm, thiết bị điều khiển, camera không dây: ngoài hợp quy còn có thể liên quan quy định về tần số.
Nếu bạn đang bán hàng nhập lẻ: chuyển sang làm đúng
Nhiều shop bắt đầu bằng hàng nhập lẻ rồi lớn dần. Đến một quy mô nào đó, làm đúng thủ tục rẻ hơn rủi ro. Một lộ trình hợp lý:
- Lập danh sách các mặt hàng đang bán, đánh dấu mặt hàng có dùng điện, phát sóng, dành cho trẻ em, tiếp xúc thực phẩm, đồ bảo hộ.
- Tra từng mặt hàng đã đánh dấu xem có thuộc diện quy chuẩn không; ghi căn cứ.
- Với mặt hàng thuộc diện, ngừng nhập lẻ không chứng từ; chuyển sang nhập có tờ khai, đăng ký kiểm tra, chứng nhận theo quy chuẩn.
- Gom đơn nhập thành lô đủ lớn để chi phí chứng nhận chia ra mỗi sản phẩm còn hợp lý; bỏ những mặt hàng không gánh nổi chi phí.
- Làm nhãn phụ tiếng Việt, lưu hồ sơ hợp quy để xuất trình khi sàn thương mại điện tử hoặc cơ quan quản lý yêu cầu.
- Với hàng tồn chưa hợp quy, cân nhắc ngừng bán, bổ sung chứng nhận nếu khả thi, hoặc xử lý theo quy định.
Chuyển đổi này có thể làm bạn mất vài mặt hàng biên lợi nhuận thấp. Đổi lại, các mặt hàng còn lại bán được qua kênh lớn hơn: sàn yêu cầu giấy tờ, đại lý, siêu thị, khách tổ chức.
Ví dụ giả định: shop phụ kiện điện thoại nhập lẻ
Một shop ở Cần Thơ bán phụ kiện điện thoại qua mạng xã hội và hai sàn thương mại điện tử. Hàng được đặt từ các cửa hàng trên sàn nước ngoài, mỗi tuần vài chục gói chuyển phát nhanh: củ sạc, cáp, sạc dự phòng, tai nghe không dây, ốp lưng, giá đỡ. Ban đầu chủ shop nghĩ hàng nhỏ, đi chuyển phát nhanh thì không ai hỏi.
Khi một sàn rà soát ngành hàng điện tử, shop bị yêu cầu xuất trình giấy tờ cho củ sạc và sạc dự phòng. Không có, sản phẩm bị gỡ. Chủ shop ngồi lại tách danh mục: ốp lưng, giá đỡ, miếng dán không dùng điện, không phát sóng, nhiều khả năng không thuộc diện; củ sạc, sạc dự phòng, tai nghe không dây có thể thuộc diện, cần tra từng loại.
Với nhóm có thể thuộc diện, shop chọn ba model bán chạy nhất, tìm nhà cung cấp có báo cáo thử nghiệm đầy đủ, chuyển sang nhập theo lô có tờ khai, đăng ký kiểm tra và làm chứng nhận. Các model bán chậm thì ngừng. Doanh số nhóm này giảm trong vài tháng đầu, nhưng shop giữ được gian hàng và bắt đầu nhận đơn sỉ từ cửa hàng điện thoại, nơi trước đây họ không bán được vì thiếu giấy.
Sàn thương mại điện tử và yêu cầu giấy tờ
Các sàn thương mại điện tử lớn ở Việt Nam ngày càng yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ cho một số ngành hàng trước khi cho đăng bán, hoặc khi có khiếu nại. Với hàng thuộc diện quy chuẩn, giấy thường được hỏi là giấy chứng nhận hợp quy, bản công bố hợp quy, tờ khai nhập khẩu hoặc hoá đơn chứng minh nguồn gốc.
Người bán nhập lẻ không chứng từ thường không có bộ giấy này. Đây là lý do nhiều shop bị gỡ sản phẩm khi sàn rà soát ngành hàng. Ngược lại, người bán có hồ sơ đầy đủ không chỉ giữ được sản phẩm mà còn trả lời nhanh khi người mua hỏi về an toàn.
Quy định về trách nhiệm của sàn và người bán trên môi trường mạng đang thay đổi theo hướng chặt hơn. Bạn nên theo dõi quy định hiện hành về thương mại điện tử và chính sách của từng sàn, vì yêu cầu giấy tờ có thể được bổ sung cho ngành hàng của mình bất kỳ lúc nào.
Ranh giới mua cho mình và mua để bán
Người dùng cá nhân đặt một chiếc máy sấy tóc về dùng thường không bị coi là đưa hàng ra thị trường, miễn là trong định mức và không bán lại. Nhưng ranh giới này dễ vượt: mua ba chiếc "cho người nhà" rồi bán hai chiếc trên mạng, đặt hộ bạn bè nhiều lần, nhận hàng với số lượng lặp lại đều đặn. Khi việc mua bán có tính thường xuyên, có lời, có quảng cáo, nó là kinh doanh.
Không có một con số chung để chia ranh giới, và cơ quan chức năng nhìn tổng thể hoạt động chứ không chỉ một gói hàng. Cách an toàn là tự hỏi: hàng này có đến tay người khác qua mua bán không. Nếu có, hãy coi đó là hàng kinh doanh và đối xử theo nghĩa vụ hợp quy tương ứng. Việc giữ hoá đơn, tin nhắn đặt hàng và sổ ghi đơn cũng giúp bạn chứng minh rõ phần nào mua dùng riêng, phần nào nhập để bán, thay vì để người khác tự suy ra từ lịch sử nhận hàng.
Với người đã bị yêu cầu giải trình về nguồn gốc hàng bán online, hoặc bị xử lý vì bán hàng chưa hợp quy, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem cụ thể tình huống và quyền giải trình của mình trước khi trả lời cơ quan chức năng.
Câu hỏi thường gặp
Mua một món đồ điện từ sàn nước ngoài về dùng có cần hợp quy không?
Đồ dùng cá nhân trong định mức, không bán lại, thường thuộc nhóm được miễn kiểm tra chất lượng khi nhập theo quy định hiện hành. Tuy vậy, bạn vẫn nên chọn hàng có thông số phù hợp điện lưới Việt Nam và dùng bộ sạc an toàn để bảo vệ chính mình.
Gom đơn của khách rồi đặt một lần có phải là nhập khẩu kinh doanh không?
Về bản chất, việc tổ chức gom đơn, nhận tiền của khách rồi đặt hàng về giao là hoạt động kinh doanh. Nếu hàng thuộc diện quy chuẩn, người tổ chức việc bán có nghĩa vụ bảo đảm hàng hợp quy, dù trên giấy tờ có thể ghi tên từng người nhận.
Hàng gửi chuyển phát nhanh có được đăng ký kiểm tra chất lượng không?
Hàng nhập để kinh doanh qua chuyển phát nhanh vẫn làm thủ tục nhập khẩu như hàng thông thường, có tờ khai, và nếu thuộc diện thì đăng ký kiểm tra chất lượng theo cơ chế hiện hành. Hỏi đơn vị chuyển phát và đại lý hải quan cách khai cho đúng loại hình.
Sàn yêu cầu giấy chứng nhận hợp quy mà hàng nhập lẻ không có thì làm sao?
Bạn không thể tạo ra giấy chứng nhận cho hàng chưa được đánh giá. Hướng đúng là ngừng bán mặt hàng đó, chuyển sang nhập có chứng từ và làm chứng nhận cho các lô sau. Không mượn giấy của người khác, vì đó là vi phạm và giấy cũng không đúng với hàng của bạn.
Người bán nước ngoài gửi thẳng cho khách Việt Nam thì ai chịu trách nhiệm hợp quy?
Đây là vùng quy định đang được hoàn thiện. Trách nhiệm có thể liên quan đến người bán nước ngoài, sàn và người mua tuỳ mô hình và cách khai báo. Nếu bạn là người bán nước ngoài hoặc đại diện của họ tại Việt Nam, nên tham khảo người làm nghề để chọn mô hình tuân thủ.