Kính xây dựng là một nhóm riêng trong QCVN 16:2023/BXD, gồm kính nổi (kính phẳng cơ bản) và các loại kính đã qua gia công như kính cường lực, kính dán nhiều lớp, kính hộp gắn kín cách nhiệt, kính phủ phản quang và kính phủ bức xạ thấp. Mỗi loại có chỉ tiêu riêng. Điểm quan trọng nhất cho người làm nghề: phôi kính đã hợp quy không làm cho kính sau gia công tự động hợp quy. Xưởng biến phôi thành kính cường lực hay kính dán là người sản xuất ra một sản phẩm mới.
Ở Việt Nam, chuỗi kính thường có ba tầng: nhà máy kính nổi hoặc nhà nhập khẩu phôi, xưởng gia công cắt, mài, cường lực, dán, ghép hộp, và đơn vị thi công lắp cửa, vách, mặt dựng. Bài này đi qua nghĩa vụ của từng tầng, các chỉ tiêu hay bị trượt và cách giữ hồ sơ để công trình chịu nghiệm thu. Danh mục chính xác và chỉ tiêu bắt buộc, bạn đối chiếu bảng trong bản quy chuẩn hiện hành.
Các loại kính thường gặp và ai là người phải làm hợp quy
Bảng dưới gom theo cách làm nghề. Tên sản phẩm chính thức và chỉ tiêu bắt buộc phải tra trong quy chuẩn và tiêu chuẩn được dẫn chiếu.
| Loại kính | Tạo ra như thế nào | Người đưa sản phẩm ra thị trường | Chỉ tiêu hay được chú ý |
|---|---|---|---|
| Kính nổi | Nhà máy sản xuất tấm kính phẳng bằng công nghệ kính nổi | Nhà máy kính, nhà nhập khẩu phôi | Sai lệch độ dày, khuyết tật ngoại quan, độ truyền sáng |
| Kính cường lực | Gia nhiệt tấm kính rồi làm nguội nhanh để tạo ứng suất bề mặt | Xưởng gia công cường lực | Kiểu vỡ thành mảnh nhỏ, độ bền va đập, ứng suất bề mặt |
| Kính dán nhiều lớp | Ép hai hay nhiều tấm kính với lớp phim trung gian | Xưởng dán kính | Độ bền va đập, khả năng giữ mảnh vỡ, độ bền nhiệt và ẩm |
| Kính hộp | Ghép hai tấm kính có khoảng rỗng, gắn kín mép | Xưởng ghép hộp | Độ kín, điểm sương, độ bền lớp gắn kín |
| Kính phủ phản quang, kính phủ bức xạ thấp | Phủ lớp kim loại hoặc oxit lên bề mặt | Nhà máy hoặc nhà nhập khẩu | Chỉ tiêu quang học, độ bền lớp phủ |
Một xưởng vừa cường lực vừa ghép hộp kính cường lực thì cần xem xét nghĩa vụ cho cả hai sản phẩm. Mỗi sản phẩm một phạm vi chứng nhận, hoặc một giấy bao nhiều loại nếu tổ chức chứng nhận đánh giá cả hai.
Vì sao xưởng gia công là tầng chịu nhiều trách nhiệm nhất
Kính cường lực an toàn vì khi vỡ nó vỡ thành nhiều mảnh nhỏ, cạnh tù, ít gây thương tích. Tính chất đó do quá trình gia nhiệt và làm nguội ở xưởng tạo ra, không có sẵn trong phôi. Một lò cường lực chỉnh nhiệt sai, một mẻ làm nguội không đều sẽ cho ra tấm kính trông y hệt nhưng vỡ thành mảnh lớn sắc. Vì vậy chất lượng kính cường lực là chất lượng của quy trình tại xưởng.
Kính dán cũng vậy. Lớp phim trung gian có giữ được mảnh vỡ hay không phụ thuộc loại phim, nhiệt độ và áp suất ép, độ sạch bề mặt. Kính hộp bị đọng hơi nước bên trong sau một hai mùa mưa thường là do khâu gắn kín và chất hút ẩm, không phải do phôi kính.
Chính vì thế, khi đơn vị thi công hay chủ đầu tư hỏi giấy hợp quy, họ cần giấy của sản phẩm cuối cùng: kính cường lực của xưởng nào, kính dán của xưởng nào. Đưa giấy hợp quy của phôi kính nổi cho một vách kính cường lực là câu trả lời sai, dù người đưa không cố ý.
Trình tự hợp quy cho một xưởng kính cường lực
Áp dụng cho xưởng đã có lò cường lực và sản xuất ổn định:
- Liệt kê sản phẩm: kính cường lực theo các độ dày bạn làm, kính trong hay kính màu, có làm kính dán, kính hộp không.
- Chuẩn hoá hồ sơ đầu vào: nguồn phôi, giấy hợp quy của phôi, quy cách kiểm tra phôi khi nhập.
- Viết quy trình vận hành lò: thông số theo độ dày, cách kiểm tra mẻ đầu ca, cách thử vỡ mẫu nội bộ để đếm mảnh, tần suất thử.
- Chọn tổ chức chứng nhận được Bộ Xây dựng chỉ định cho kính xây dựng, thống nhất phạm vi theo độ dày và loại kính.
- Đón đoàn đánh giá xưởng, để họ lấy mẫu theo đúng quy cách. Mẫu kính phải được cắt đúng kích thước thử trước khi cường lực, vì sau cường lực không cắt được nữa.
- Nhận giấy chứng nhận, công bố hợp quy tại Sở Xây dựng, rồi thể hiện dấu hợp quy trên tấm kính hoặc trên kiện và phiếu giao hàng theo hướng dẫn.
- Duy trì sổ thử nội bộ theo ca, chuẩn bị cho giám sát định kỳ, báo tổ chức chứng nhận khi thay lò hoặc thay đổi lớn quy trình.
Những lỗi hay gặp ở xưởng kính khi bị kiểm tra
Dùng giấy của phôi cho sản phẩm gia công. Đây là lỗi phổ biến nhất. Phôi hợp quy chỉ là điều kiện đầu vào; kính cường lực, kính dán cần giấy của chính xưởng.
Phạm vi giấy không bao độ dày đang bán. Giấy cấp cho một khoảng độ dày, xưởng nhận thêm đơn kính dày hơn hoặc mỏng hơn khoảng đó mà không mở rộng phạm vi.
Không có hồ sơ thử nội bộ. Không có sổ thử vỡ, không ghi thông số lò, nên khi có tấm kính tự vỡ ở công trình, xưởng không có dữ liệu để phân tích hay giải trình.
Dấu hợp quy in sẵn lên mọi tấm. Có xưởng in dấu lên cả kính chưa cường lực hoặc kính thuộc loại chưa được chứng nhận. Dấu chỉ được dùng cho đúng sản phẩm trong phạm vi giấy.
Nhận gia công hộ mà không rõ ai đứng tên. Xưởng nhận cường lực thuê cho một bên thương mại, bên này bán dưới tên mình. Ai là nhà sản xuất trên giấy tờ, ai giữ giấy chứng nhận, phải được thống nhất bằng hợp đồng.
Hợp quy sản phẩm khác với yêu cầu dùng kính an toàn ở công trình
Quy chuẩn về vật liệu xây dựng trả lời câu hỏi "tấm kính này có đạt chỉ tiêu của loại kính đó không". Nó không trả lời câu hỏi "chỗ này phải dùng loại kính gì". Câu hỏi thứ hai thuộc thiết kế và các quy chuẩn, tiêu chuẩn về công trình: lan can, mái kính, cửa đi, vách sát sàn, mặt dựng nhà cao tầng có những yêu cầu riêng về loại kính, độ dày, cách liên kết.
Vì thế một tấm kính nổi hợp quy hoàn toàn có thể bị dùng sai chỗ, chẳng hạn làm lan can ban công. Ngược lại, kính dán cường lực hợp quy lắp với khung và phụ kiện kém vẫn có thể gây nguy hiểm. Xưởng gia công nên đọc kỹ yêu cầu kỹ thuật trong bản vẽ hoặc đơn hàng, và từ chối hoặc hỏi lại khi khách đặt một loại kính không phù hợp với vị trí ghi trong đơn.
Trong hồ sơ giao hàng cho công trình, ghi rõ loại kính, độ dày, cấu tạo (ví dụ hai lớp kính cường lực dán phim) và số giấy chứng nhận tương ứng. Tư vấn giám sát sẽ đối chiếu ba thứ: bản vẽ, phiếu giao hàng và giấy hợp quy. Lệch một trong ba là chuyến hàng bị giữ lại.
Kính tự vỡ ở công trình: hợp quy có che chắn được không
Kính cường lực đôi khi tự vỡ sau khi lắp, do tạp chất trong phôi, do cạnh kính bị sứt khi lắp, hoặc do khung ép quá chặt. Giấy chứng nhận hợp quy cho biết sản phẩm của xưởng đã đạt chỉ tiêu ở thời điểm đánh giá và được giám sát định kỳ; nó không bảo đảm không bao giờ có tấm vỡ. Khi xảy ra sự cố, các bên sẽ xem xét hồ sơ lô hàng, kết quả thử nội bộ, cách vận chuyển, cách lắp đặt.
Với xưởng, hồ sơ sản xuất theo lô là thứ bảo vệ tốt nhất. Với đơn vị thi công, biên bản nghiệm thu vật liệu đầu vào và nhật ký lắp đặt là thứ chứng minh mình làm đúng. Với chủ nhà, những vị trí có nguy cơ cao như lan can, mái kính, vách cạnh lối đi thường được thiết kế dùng kính dán hoặc kính dán cường lực để giữ mảnh khi vỡ.
Tranh chấp về kính vỡ thường liên quan nhiều bên và số tiền không nhỏ. Khi có thiệt hại về người hoặc tài sản lớn, các bên nên tìm luật sư hoặc người làm nghề giám định độc lập thay vì tự kết luận nguyên nhân.
Một thói quen nhỏ giúp ích nhiều: xưởng lưu mảnh mẫu thử vỡ của mỗi ca, chụp ảnh tấm kính trước khi đóng kiện, ghi số kiện trên phiếu giao. Khi có sự cố, những dữ liệu đó giúp loại trừ nhanh nguyên nhân từ sản xuất hay từ khâu sau.
Kính nhập khẩu: phôi và kính đã gia công
Phôi kính nổi nhập khẩu và kính đã gia công nhập khẩu như kính hộp, kính dán thành phẩm đều có thể thuộc diện kiểm tra nhà nước về chất lượng khi nhập. Nhà nhập khẩu đăng ký kiểm tra, chứng nhận theo phương thức quy chuẩn cho phép, rồi công bố hợp quy. Kính hộp nhập nguyên kiện cho một công trình cụ thể vẫn là hàng nhập khẩu thuộc diện quy chuẩn nếu loại kính đó có trong danh mục.
Kính thành phẩm nhập khẩu có kích thước theo đơn đặt hàng, khó lấy mẫu mà không làm hỏng tấm dùng thật. Nhiều trường hợp phải đặt thêm tấm mẫu sản xuất cùng lô để thử. Việc này nên đưa vào hợp đồng mua hàng với nhà cung cấp ngay từ đầu, kèm thoả thuận về chi phí.
Kính phủ bức xạ thấp và kính phủ phản quang nhập khẩu còn có chỉ tiêu quang học, nhiệt học mà phòng thử nghiệm trong nước phải có thiết bị đo phù hợp. Trước khi nhập một dòng kính phủ mới, hỏi tổ chức chứng nhận xem họ thử được những chỉ tiêu nào và thời gian bao lâu, để không phải lưu kho dài ngày chờ kết quả.
Đơn vị nhập kính cho công trình của chính mình, không bán lại, vẫn nên hỏi cơ quan kiểm tra về nghĩa vụ trước khi hàng về, vì hàng nhập để thi công vẫn là hàng hoá theo nghĩa của quy định chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Mua phôi kính hợp quy rồi thì kính cường lực của xưởng có cần chứng nhận nữa không?
Cần. Kính cường lực là sản phẩm mới do quá trình gia nhiệt và làm nguội ở xưởng tạo ra, có chỉ tiêu riêng như kiểu vỡ và độ bền va đập. Giấy hợp quy của phôi không bao được những chỉ tiêu này.
Làm sao nhận biết tấm kính là kính cường lực đã hợp quy?
Trên tấm kính hoặc tài liệu đi kèm thường có thông tin nhà sản xuất và dấu hợp quy. Đơn vị thi công nên đòi bản sao giấy chứng nhận và thông báo tiếp nhận công bố của xưởng, đối chiếu loại kính và độ dày với phạm vi ghi trên giấy.
Kính dán phim an toàn dán tại chỗ có phải kính dán nhiều lớp không?
Không. Kính dán nhiều lớp là sản phẩm ép trong nhà máy với lớp phim trung gian giữa các tấm kính. Phim dán lên bề mặt kính có sẵn là một giải pháp khác, không thay cho kính dán an toàn theo thiết kế và không mang chứng nhận của kính dán.
Kính hộp đọng hơi nước bên trong có phải do kính không hợp quy?
Thường là do lớp gắn kín mép hoặc chất hút ẩm bị kém, có thể do sản xuất hoặc do lắp đặt và điều kiện sử dụng. Không thể kết luận chỉ từ hiện tượng. Đối chiếu hồ sơ lô, điều kiện bảo hành và đề nghị giám định nếu có tranh chấp.
Xưởng nhôm kính nhỏ chỉ cắt và lắp, không cường lực, có phải làm hợp quy không?
Nếu xưởng chỉ cắt phôi kính hợp quy và lắp vào cửa, vách mà không tạo ra sản phẩm kính mới, nghĩa vụ chính là dùng đúng kính có giấy tờ và giữ hồ sơ nguồn kính. Khi xưởng tự gia công cường lực hay dán kính thì phải xem lại nghĩa vụ.