Để được chứng nhận hợp quy, đồ chơi trẻ em được thử theo ba nhóm chính của bộ TCVN 6238 (tương đương ISO 8124): tính chất cơ lý như chi tiết nhỏ, cạnh sắc, mũi nhọn, độ bền khi kéo, xoắn, rơi; tính dễ cháy; và mức thôi nhiễm của tám nguyên tố độc hại từ vật liệu. Kết quả nằm trên phiếu kết quả thử nghiệm của phòng thử nghiệm được chỉ định, là căn cứ để tổ chức chứng nhận cấp giấy.
Người làm hàng hiểu các phép thử thì chọn vật liệu, thiết kế và độ tuổi ghi trên nhãn đúng ngay từ đầu, thay vì chờ trượt rồi sửa. Bài này đi từng nhóm phép thử ở mức nguyên lý, nêu các nguồn rủi ro thực tế trên đồ chơi bán ở Việt Nam và hướng dẫn đọc một phiếu kết quả để biết nó chứng minh điều gì, không chứng minh điều gì.
Độ tuổi quyết định danh mục phép thử
Trước khi thử, phòng thử nghiệm cần biết đồ chơi dành cho nhóm tuổi nào, vì nhiều yêu cầu cơ lý chỉ áp cho đồ dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi. Ở lứa tuổi đó trẻ đưa mọi thứ vào miệng, nên mọi chi tiết, kể cả chi tiết bung ra sau phép thử lạm dụng, phải đủ lớn để không lọt vào đường thở.
Độ tuổi không do người bán tự chọn cho tiện. Tiêu chuẩn đưa ra hướng dẫn xác định độ tuổi dựa trên mức phát triển của trẻ, độ phức tạp của đồ chơi, kích thước, cách chơi. Một con lật đật vỏ mềm, màu tươi, cỡ vừa tay em bé thì không thể ghi "từ 3 tuổi trở lên" để né phép thử chi tiết nhỏ. Ngược lại, bộ lắp ráp hàng trăm mảnh nhỏ cho trẻ tám tuổi thì phải có cảnh báo không phù hợp cho trẻ dưới 36 tháng vì có chi tiết nhỏ.
Thực tế, phần lớn rắc rối của hàng nhập giá rẻ nằm ở khoảng giữa: đồ chơi trông như dành cho em bé nhưng nhãn ghi cho trẻ lớn hơn. Cơ quan kiểm tra và tổ chức chứng nhận đều có thể đánh giá lại độ tuổi dựa trên sản phẩm thật, và khi đó danh mục thử bị mở rộng.
Nhóm phép thử cơ lý
Chi tiết nhỏ. Chi tiết rời hoặc bung ra sau thử được đặt vào ống thử có kích thước chuẩn hoá, đường kính khoảng 31,7 mm. Lọt hẳn vào ống là chi tiết nhỏ, không được phép trên đồ chơi cho trẻ dưới 36 tháng. Mắt nhựa của thú bông, bánh xe ô tô nhỏ, nút áo búp bê là nguồn trượt thường gặp.
Thử lạm dụng hợp lý. Mẫu được thả rơi, xoắn, kéo, đè, cắn mô phỏng theo cách trẻ có thể dùng, rồi kiểm xem có lộ cạnh sắc, mũi nhọn, chi tiết nhỏ hay không. Một đồ chơi qua được kiểm tra trực quan vẫn có thể trượt sau khi kéo mắt thú bông bằng lực quy định.
Cạnh sắc và mũi nhọn. Dùng dụng cụ chuyên dụng để xác định cạnh, đầu nhọn có khả năng gây đứt, đâm. Đồ chơi kim loại dập, đồ chơi gỗ không mài kỹ, nhựa có ba-via sau ép khuôn là các trường hợp điển hình.
Dây, khe hở, vật bắn. Dây dài trên đồ chơi cho trẻ nhỏ có thể quấn cổ; khe hở trên đồ chơi cử động có thể kẹp ngón tay; đồ chơi bắn đạn có yêu cầu về động năng và đầu đạn. Mỗi loại có giới hạn riêng trong tiêu chuẩn.
Nam châm và pin cúc áo. Nam châm nhỏ lực hút mạnh và pin cúc áo nguy hiểm khi nuốt phải. Tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu chặt về việc chúng có thể bung ra hay không và về nắp ngăn pin; bạn đọc bản tiêu chuẩn mà QCVN hiện hành viện dẫn để biết yêu cầu cụ thể.
Tính dễ cháy: nhóm hàng nào bị soi kỹ
Phép thử tính dễ cháy đánh giá tốc độ cháy lan khi vật liệu tiếp xúc ngọn lửa nhỏ, không phải chống cháy tuyệt đối. Nhóm bị soi nhiều nhất là đồ chơi nhồi bông có lông dài, tóc búp bê, mặt nạ và mũ hoá trang trẻ đội lên đầu, lều và nhà chơi bằng vải mà trẻ có thể chui vào.
Rủi ro thường đến từ vải tổng hợp mỏng, lông giả dài, lớp keo phủ dễ bắt lửa. Đồ hoá trang lễ hội như áo choàng, váy công chúa, mũ phù thuỷ nằm ở vùng giáp ranh giữa đồ chơi và quần áo, nên xác định trước với tổ chức chứng nhận xem sẽ thử theo nhóm nào.
Cách phòng là chọn vải, lông có kết quả thử của nhà cung cấp, tránh thay vải giữa các lô và ghi rõ trên hướng dẫn không để đồ chơi gần nguồn lửa. Lời cảnh báo không thay cho việc đạt phép thử, nhưng là một phần của thông tin an toàn bắt buộc trên nhiều loại đồ chơi.
Thôi nhiễm tám nguyên tố độc hại
Phép thử mô phỏng việc trẻ ngậm, nuốt phải mảnh vật liệu: mẫu được ngâm trong dung dịch giống dịch dạ dày, sau đó đo lượng nguyên tố hoà tan ra. Tám nguyên tố gồm antimon, asen, bari, cadimi, crom, chì, thuỷ ngân và selen. Những điểm thực tế cần biết:
- Mỗi lớp vật liệu có thể là một mẫu riêng: lớp sơn đỏ, lớp sơn vàng, nhựa thân, mực in trên mặt hộp đồ chơi ghép hình.
- Bột màu đỏ, vàng, cam rẻ tiền là nguồn chì, crom, cadimi hay gặp; đồ chơi gỗ sơn tay và đồ chơi kim loại sơn phủ hay trượt ở đây.
- Đất nặn, sáp màu, bột chơi có giới hạn riêng vì trẻ dễ nuốt lượng lớn.
- Kết quả đạt chỉ có giá trị với đúng vật liệu đã thử; đổi lô sơn là phải tính lại rủi ro.
- Một số bản quy chuẩn, tiêu chuẩn có thêm yêu cầu với chất hoá dẻo trong nhựa mềm hoặc chất khác; kiểm bản hiện hành để biết có phải thử thêm không.
Nhà sản xuất trong nước nên yêu cầu nhà cung cấp sơn cung cấp kết quả thử thôi nhiễm của chính loại sơn đó. Đây không phải giấy tờ thay thế, nhưng giảm đáng kể khả năng trượt ở vòng thử chính thức.
Đọc phiếu kết quả thử nghiệm cho đúng
Phiếu kết quả là giấy tờ hay bị dùng sai nhất: người bán chụp một phiếu đạt rồi dùng cho mọi mặt hàng. Khi nhận phiếu, hãy đọc các mục sau:
| Mục trên phiếu | Cần đọc gì | Dấu hiệu bất thường |
|---|---|---|
| Tên phòng thử nghiệm | Có trong danh sách được chỉ định cho QCVN đồ chơi không | Phòng không được chỉ định, hoặc phạm vi chỉ định không gồm đồ chơi |
| Mô tả mẫu | Tên, mã, màu, vật liệu, ảnh mẫu | Mô tả chung chung, không ảnh, không khớp hàng thật |
| Ngày nhận mẫu, ngày thử | Thời điểm thử | Phiếu quá cũ so với lô hàng đang bán |
| Phương pháp thử | Viện dẫn đúng phần của TCVN 6238 hoặc tiêu chuẩn tương đương | Chỉ ghi "theo yêu cầu khách hàng" |
| Kết quả từng chỉ tiêu | Đạt, không đạt, giá trị đo, giới hạn | Thiếu nhóm chỉ tiêu, ví dụ không có phần thôi nhiễm |
| Ghi chú phạm vi | Kết quả chỉ có giá trị cho mẫu thử | Bị cắt bỏ khi chụp gửi khách |
Phiếu kết quả chứng minh mẫu đã thử đạt; nó không tự chứng minh lô hàng đạt, và không phải giấy chứng nhận hợp quy. Giấy chứng nhận do tổ chức chứng nhận cấp sau khi xem xét kết quả thử và các yếu tố khác theo phương thức đã chọn.
Gửi mẫu thử tự nguyện trước khi chứng nhận chính thức
Nhiều xưởng và nhà nhập khẩu gửi thử tự nguyện vài chỉ tiêu dễ trượt trước khi vào chứng nhận chính thức, nhất là thôi nhiễm trên lớp sơn và chi tiết nhỏ sau thử lạm dụng. Cách này tốn thêm một khoản nhỏ nhưng tránh được việc cả lô nằm kho chờ, rồi trượt, rồi phải thương lượng tái xuất.
Khi gửi thử tự nguyện, hãy nói rõ mục đích để phòng thử nghiệm tư vấn chỉ tiêu nào đáng thử, và đừng dùng phiếu kết quả này để thay giấy chứng nhận khi bán. Ví dụ giả định: một shop chuẩn bị nhập 20 mã đồ chơi gỗ sơn màu, gửi trước 5 mã có màu đỏ, vàng đậm nhất để thử thôi nhiễm; nếu có mã trượt, họ đổi sang mã khác trước khi đặt hàng, thay vì phát hiện ra khi container đã về.
Thử tự nguyện cũng hữu ích khi bạn chuẩn bị thay đổi vật liệu. Trước khi chuyển sang nhà cung cấp sơn hay vải mới cho cả dòng sản phẩm, gửi một mẫu làm bằng vật liệu mới đi thử những chỉ tiêu liên quan, rồi đem kết quả trao đổi với tổ chức chứng nhận. Như vậy thay đổi được ghi nhận có căn cứ, giám sát định kỳ sau đó ít bất ngờ hơn.
Những rủi ro thường gặp trên đồ chơi bán ở Việt Nam
Từ góc nhìn người làm hồ sơ, các lỗi dưới đây xuất hiện lặp đi lặp lại trên hàng giá rẻ, hàng sơn tay và hàng nhập lô nhỏ. Rà danh sách này trước khi đặt hàng giúp bạn chọn mã ít rủi ro hơn:
- Mắt, mũi thú nhồi bông gắn bằng keo thay vì chốt có vòng hãm, bung ra khi kéo.
- Đường may thú bông thưa, bông nhồi lọt ra sau phép thử kéo đường may, trở thành chi tiết nhỏ.
- Bánh xe ô tô nhỏ lắp trục ép lỏng, tháo được bằng tay trẻ con.
- Đồ chơi gỗ sơn màu đậm bằng sơn không rõ nguồn gốc, trượt thôi nhiễm chì hoặc crom.
- Ngăn pin không có vít, trẻ mở được bằng tay, trong khi bên trong là pin cúc áo.
- Còi, kèn đồ chơi có chi tiết rời ở miệng thổi, trẻ hít vào được.
- Dây kéo của đồ chơi kéo đi theo cho trẻ nhỏ dài quá mức cho phép, không có hạt chặn.
Phần lớn các lỗi này phát hiện được bằng mắt và tay ở khâu kiểm hàng mẫu. Giữ một bảng kiểm nhỏ cho nhân viên nhận mẫu, ghi lại ảnh và kết luận từng mã, là cách quản lý rủi ro rẻ nhất trước khi phải trả tiền thử nghiệm chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Ống thử chi tiết nhỏ có mua về tự kiểm được không?
Dụng cụ dạng ống thử có bán và hữu ích để tự sàng lọc tại kho hoặc xưởng. Tuy nhiên kết quả tự kiểm không thay phép thử chính thức, vì phép thử chuẩn còn gồm bước lạm dụng hợp lý trước khi đặt chi tiết vào ống và phải do phòng thử nghiệm được chỉ định thực hiện.
Đồ chơi chỉ dành cho trẻ trên 3 tuổi có cần thử chi tiết nhỏ không?
Yêu cầu cấm chi tiết nhỏ chủ yếu áp cho đồ chơi dành cho trẻ dưới 36 tháng. Đồ chơi cho trẻ lớn hơn có chi tiết nhỏ thì phải mang cảnh báo phù hợp theo quy định. Việc xác định đồ chơi có thực sự dành cho trẻ lớn hơn hay không vẫn dựa trên đặc điểm sản phẩm, không chỉ dòng chữ trên hộp.
Một phiếu kết quả có dùng được cho nhiều màu cùng mẫu không?
Phần cơ lý thường dùng chung được nếu cấu tạo giống hệt nhau. Phần thôi nhiễm thì phụ thuộc từng vật liệu, mỗi màu sơn hoặc màu nhựa là một vật liệu khác nhau, nên phiếu chỉ có giá trị với những màu đã được thử. Tổ chức chứng nhận sẽ quyết định cách gom.
Đồ chơi chạy pin có phải thử thêm gì?
Ngoài ba nhóm cơ bản, đồ chơi dùng điện thường phải đáp ứng yêu cầu an toàn điện như nhiệt độ bề mặt, ngăn pin, bảo vệ khi sạc. Nếu có phát sóng như điều khiển từ xa, có thể chịu thêm yêu cầu về thiết bị vô tuyến. Danh mục cụ thể nên hỏi tổ chức chứng nhận khi gửi mô tả sản phẩm.
Phiếu kết quả có thời hạn không?
Phiếu kết quả không ghi hạn dùng như giấy chứng nhận, nhưng nó chỉ phản ánh mẫu tại thời điểm thử. Phiếu đã cũ trong khi vật liệu, nhà cung cấp có thể đã đổi thì giá trị tham khảo giảm. Khi làm chứng nhận hoặc giám sát, tổ chức chứng nhận sẽ yêu cầu kết quả theo kế hoạch của họ.
Có nên thử thêm các chất ngoài tám nguyên tố?
Nếu sản phẩm có nhựa mềm, đồ chơi trẻ ngậm, hoặc định xuất khẩu, thử thêm chất hoá dẻo và các chất khác là cách quản lý rủi ro tốt, dù quy chuẩn không yêu cầu. Kết quả này giúp bạn trả lời khách hàng tổ chức như trường học, chuỗi bán lẻ vốn hay hỏi thêm.